Espagnolet
Wat is een espagnolet en wanneer heb je er een nodig?
Een espagnolet is een sluiting met twee stangen die vanuit het midden naar boven en naar beneden lopen. Bedien je hem, dan schieten beide stangen tegelijk in een sluitplaat in de bovendorpel en in de onderdorpel. Daarmee sluit hij een deur of raam op twee punten tegelijk, zonder dat je er een slot voor nodig hebt.
Je gebruikt hem vooral op dubbele deuren en openslaande deuren, waar de passieve deur vast moet staan zodat de actieve deur ergens tegenaan kan sluiten. Ook op tuindeuren, balkondeuren en hoge kastdeuren is dit de gebruikelijke oplossing.
Pomp-espagnolet of kruk-espagnolet?
Een pomp-espagnolet bedien je met een knop die je op en neer pompt. Hij zit vlak op de deur, steekt weinig uit en is de klassieke keuze op openslaande binnendeuren en op de passieve deur van een dubbele deur. Omdat er geen kruk uitsteekt, kun je de andere deur er zonder hinder tegenaan laten sluiten.
Een kruk-espagnolet bedien je met een gewone kruk en werkt daardoor lichter, ook als de stangen lang zijn of als de deur wat is gaan werken. Die kruk steekt wel uit, dus op de passieve deur van een dubbele deur is dat vaak onhandig. Kruk-espagnoletten zijn er als T model recht en als hoekmodel van 90 graden, waarbij het hoekmodel voor draaikiepramen en voor krukken haaks op de stang is bedoeld.
Ons advies: op de passieve deur van een stel openslaande deuren een pomp-espagnolet, want dan blijft de deur vlak. Op een enkele tuindeur of balkondeur die je dagelijks bedient een kruk-espagnolet, want die bedient prettiger.
Welke stanglengte heb je nodig?
De meeste sets worden geleverd met twee stangen van 1245 of 1250 mm, dus samen 2490 tot 2500 mm. Dat is berekend op een standaard deurhoogte van 2115 mm plus speling, en je zaagt de stangen op maat af.
Rekenen doe je zo. Meet de hoogte van de deur, bepaal waar de espagnolet komt te zitten (meestal op krukhoogte, ongeveer 1050 mm vanaf de onderkant) en trek van elke stang de afstand tot de dorpel af, plus 10 tot 15 mm indraaidiepte in de sluitplaat. Kort altijd aan de kant die in de espagnolet valt niet in, maar aan de uiteinden. Voor extra hoge deuren zijn losse stangensets van 1500 mm los te bestellen.
Opbouw of inbouw?
Bij een opbouw-espagnolet ligt het hele mechaniek zichtbaar op de deur. Dat is de eenvoudigste montage en de gebruikelijke keuze bij renovatie, omdat je alleen schroefgaten hoeft te boren. Klassieke ijzeren modellen zijn hier bewust zichtbaar en horen bij het beeld van een oude deur.
Bij een inbouwuitvoering frees je het mechaniek in de deur weg, waarna alleen de rozet en de knop of kruk zichtbaar blijven. Dat vraagt een deur van minimaal 40 mm dik en nauwkeurig freeswerk. Twijfel je over je gereedschap, kies dan opbouw.
Sluitplaten en geleiders niet vergeten
Onderin heb je een sluitplaat in de dorpel of in de vloer nodig, bovenin een sluitplaat in de bovendorpel of in het kozijn. Vlakke sluitplaten gebruik je als de stang recht op de dorpel uitkomt, hoeksluitplaten als de stang langs een aanslag moet. Bij deuren hoger dan ongeveer 2200 mm zet je halverwege nog een geleider op de stang, anders gaat de stang klapperen en loopt hij scheef in de plaat.
Controleer voor het aftekenen of de stang loodrecht en zonder zijwaartse druk in de plaat valt. Staat er spanning op, dan slijt de espagnolet snel en gaat hij zwaar lopen.
Materialen en afwerkingen
Zwart ijzer en zwart gepoedercoat staal zijn de gebruikelijke keuze bij klassieke en landelijke deuren, zoals de Cambridge en Eton modellen. RVS geborsteld is de nuchtere keuze voor een buitendeur of een woning aan zee, omdat het niet gaat roesten waar de stang in de dorpel staat.
Messing gelakt houdt zijn goudkleur en patineert niet, ongelakt messing wordt in de loop van de jaren donkerder. Nikkel mat is grijzer en rustiger dan chroom en past goed bij ebbenhouten knoppen. Kies binnen een deur steeds dezelfde afwerking voor espagnolet, sluitplaten en geleiders, want die liggen zichtbaar naast elkaar.
Kort samengevat
Kies pomp voor een vlakke passieve deur en kruk voor een deur die je dagelijks bedient, reken de stanglengte terug uit deurhoogte en montagehoogte en bestel sluitplaten en geleiders er meteen bij. Zoek je een uitvoering voor een raam, kijk dan bij raam espagnolet. Indien voorradig, voor 20:00 besteld, morgen in huis.
Veelgestelde vragen
Hoe werkt een espagnolet?
Je bedient een knop of kruk in het midden van de deur. Daarmee schuiven twee stangen tegelijk naar boven en naar beneden in een sluitplaat in de boven- en onderdorpel. De deur staat dan op twee punten vast.
Wat is het verschil tussen een pomp-espagnolet en een kruk-espagnolet?
Een pomp-espagnolet bedien je met een knop die je op en neer pompt en blijft vlak op de deur. Een kruk-espagnolet bedien je met een uitstekende kruk en loopt lichter, maar is minder geschikt voor de passieve deur van een dubbele deur.
Welke stanglengte heb ik nodig?
Standaardsets bevatten twee stangen van 1245 of 1250 mm voor deuren tot ongeveer 2115 mm hoog. Je zaagt ze op maat: montagehoogte tot de dorpel plus 10 tot 15 mm indraaidiepte. Voor hogere deuren zijn stangensets van 1500 mm beschikbaar.
Kan een espagnolet afsluitbaar zijn?
Ja, er zijn uitvoeringen met een uitwisselbare cilinder. Daarmee vergrendel je de stangen in de gesloten stand, wat vooral zin heeft op tuindeuren en balkondeuren.
Heb ik geleiders nodig op de stangen?
Bij deuren tot ongeveer 2200 mm meestal niet. Is de deur hoger, zet dan halverwege elke stang een geleider, anders gaat de stang klapperen en loopt hij scheef in de sluitplaat.
Kan ik een espagnolet op een raam gebruiken?
Voor ramen bestaan kortere uitvoeringen met stangen van ongeveer 1200 mm en een lagere montagehoogte. Een deurespagnolet is meestal te lang en het mechaniek te zwaar voor een raamprofiel.